Zapraszam do czytania 1505-1509 Grosz głogowski Zygmunta i wrocławsko-nyski Jana Turzo.

Rozpoczęliśmy też reklamowanie się w Google AdWords dzięki redaktorowi
naczelnemu który wysupłał trochę grosza na kampanie:) Być może w przyszłości jeśli efekt popularyzacji w Google AdWords odniesie skutek to w ramach finansowanie kampanii w Adwords, pojawi się linki kontekstowe AdSense, w ramach wzajemności (taka nowoczesna forma wymiany linków). Tak czy siak zarabiac na stronie nie zamierzamy a jesli kiedys jakies pieniadze się trafią ogłosimy publiczny “przetarg” na jaki cel popularyzacji numizmatyki wydać.

Przy piwie pojawiły się nawet tak śmiałe pomysły jak “kolekcja numizmatyczna portalu” wypożyczana na czasowe wystawy na około 14 dni, małym lokalnym muzeom lub domom kultury. Nic tak nie wkurza jak kolekcja Czapskiego zamknięta przed ludźmi, kolekcja Muzeum Zamkowego w Malborku niedostępna nacodzień. Tym kolekcjom nigdy nie dorównamy, ale są jeszcze w tym kraju małe muzea zainteresowane wypożyczeniem monet nawet tak “pospolitych” jak grosze praskie czy półgrosze Jagiellonów. O dalszych pomysłach poinformujemy. Wydaje się ze kilkuset egzemplarzowa kolekcja nawet monet popularnych, ale o sporym zakresie historycznym byłaby chętnie oglądana w lokalnych powiatowych muzeach.

Ciekawi jesteśmy waszych komentarzy do tych pomysłów.

Dodatkowo opisaliśmy tabelkami wraz z krótkim rysem historycznym system monetarny Zygmunta Augusta. Zapraszam do poczytania.

Dodatkowo po informacjach naszego czytelnika rozbudowałem monety Jana Olbrachta o typ przejściowy monety z “kółkiem pod koroną” który to typ ignoruje cała literatura numizmatyczna.

Zapraszam do korzystania z informacji i proszę o komentarze

Jeden z użytkowników forum numizmatycznego na “Cafe allegro” odnalazł w katalogu aukcyjnym tajemniczą monetę. 3 ore Zygmunta III Wazy wybitą w Malborku w 1593r. Na świecie istnieją tylko 2 egz tej monety. Jakie tajemnice ona kryje ?

Na początek pokażmy jej wizerunek oraz wizerunek jej równolatki czyli trojaka Zygmunta III Wazy.

Foto z katalogu aukcyjnego: Ulf Nordlind Mynthandel AB - Stockholm
Foto z archiwum www.wcn.pl.

Na obu monetach na rewersach widać wyraźnie obok daty
- po lewej stronie „pierścień” - braci Goebeliuszów, dzierżawców mennicy malborskiej
- a po prawej od daty „trójkąt” - Gracjana Gonzalo, mincerza malborskiego”.

Jednak ciekawy jest też awers monety
a) Portret króla. Na 3 ore król ma brodę do ucha i szpiczastą górę ucha podczas gdy na trojaku polskim z tego samego roku, król jest z kozią brodą, a na trojaku z 1592r. król ma owszem brodę ale połączona z bokobrodami.
Wniosek: Portret króla powstał specjalnie DLA TEJ monety.
b) Napis otokowy wyraźnie mówi “Z bożej Łaski szwedzki gocki, wandalski i polski król” jest to o tyle ciekawe iż Zygmunt III Waza w 1593r. KRÓLEM szwedzkim NIE BYŁ (być może jednak to REX miało tyczyć się tylko korony polskiej), na króla Szwecji został koronowany w 1594r. Na naszych trojakach napisów o koronie szwedzkiej Zygmunta z mojej skromnej wiedzy nigdy nie było.

Nasuwają się cztery powody wybicia tej monety w Malborku.
1) Król Zygmunt chciał mieć gotowe wzory monet by po objęciu tronu szwedzkiego zalać kraj monetą ze swoim wizerunkiem (bitą już w Szwecji) . Co ciekawe nominał 3 ore nijak nie pasował do ówczesnego systemu monetarnego (1Mark = 8 ore).

2) Król Zygmunt szykował po objęciu tronu szwedzkiego reformę monetarna na wzór Polski (system wielokrotności 3). Waga monety 2,29g dziwnie IDEALNIE pasuje do TROJAKA z POLSKIEJ ordynacji menniczej z 1580r. (obowiązującej do 1601r.). Jeśli to nie przypadek (patrz punkt 4) wyglądałoby to na przymiarki do uni walutowej i zgodności 1ore=1grosz. 3 ore wybite w kilku sztukach byłoby więc taką pokazową monetą dla sejmów szwedzkich “coś ala demo” jak wyglądałby monety szwedzkie po reformie. Po sprowadzeniu tej monety trzeba by sprawdzić zgodność stopy menniczej i wymiarów z trojakami malborskimi. Mam nieodparte wrażenie ,że te 3ore bite było na “krążkach” naszych trojaków.
Kolejny dowód za teza “jednoczenia systemów monetarnych” jest tytulatura na awersie (szwedzko-polska). Jeśli stopa mennicza byłaby zgodna z trojakami to monety szwedzkie i polskie mogłyby być przecież traktowane jednakowo i zamienię w obu krajach w stosunku 1:1. Zapewne wtedy na polskich trojakach pojawiło by się “Król Polski i Szwecji”.

3) Król Zygmunt swą koronację na króla Szwecji chciał uczcić nową monetą “pamiątkową dla ludu”. Koronacja jednak nie odbywa się w 1593r. Stąd być może zrezygnowano z tego pomysłu. Ta koncepcja jednak jest nieco “z czapki” bo takie wydarzenia pewnie uczciłby jakąś efektowną wielodukatówka czy portugałami a nie monetą nie przystającą do systemu monetarnego.

4) Mincerze w Malborku, porostu chcieli sobie zrobić wprawkę rytowniczą i wymyślili sobie taką monetę korzystając z koncepcji trojaka, stąd wymyślony nominał nie przystający do systemu szwedzkiego. Moneta zapewne nigdy nie miała ujrzeć światła dziennego i zapewne wypłynęła przypadkiem (kilka sztuk ze skarbca) np po splądrowaniu zamku w czasie wojen ze Szwecja.

Być może kiedyś dowiemy się czegoś więcej o tych monetach.
Zapraszam do dyskusji w komentarzach o koncepcjach powstania monety i jej historii.

Jeśli chcesz dołożyć się do zbieranych pieniędzy na zakup tej monety przez Muzeum Zamkowe w Malborku kliknij na poniższa cegiełkę i kup przez allegro wzbogacając kolekcje zamkowych numizmatów.
Pierwsze 1000 cegiełek sprzedane
Linkujemy do kolejnej aukcji (potrzeba 4000 cegiełek) by móc pokonać cenę wywoławczą

Po 30 sekundach ……

Która ładniejsza ? Prawda ,że dla laika są to niemal inne stany ?
A to tylko 30 sekund z …… pastą do zębów (bez szczoteczki):)

Nie dajcie się nabierać na święcące się monety to iluzja sprzedawców. Kupując stara spatynowana ciemną blaszkę masz przynajmniej gwarancje iż nikt jej nie przerabiał do handlu a i cena mniejsza to po co przepłacać za iluzję.

Zanim zagłębimy się w szczegóły warto powiedzieć iż, nie proponuje dla początkujących niczego z epoki denarowej czyli przed 1300r. Dlaczego ? Pewnie pan Wiesław Kopicki specjalista od brakteatów [definicja breakteata w wikipedi] mnie zabije, ale monetki te są niepozorne, potwornie drogie jak na swój wygląd, trudne w atrybucji [przyporządkowaniu tematycznym rysunku i okresu do władcy] oraz w klasyfikowaniu,na dodatek mają tysiące odmian. Za to na pewno efektowne i dosyć tanie są monety Wazów ale o tym poniżej.

Poniżej kilka propozycji monet i serii tematycznych do kolekcjonowania z epoki Polski Królewskiej.

1) Bez wątpienia tematem kolekcji mogą być półgrosze, od Jagiełły 1386r. po Aleksandra Jagiellończyka 1506r. Mamy tutaj ciekawy przekrój podlenia monety od sporych 22-23mm średnicy i 1,6gram Jagiełły po 17-18mm 1 gramowe ogryzki spod stempla Piotra z Kurozwęk za Olbrachta, czy już pięknie wymodelowaną koroną za Aleksandra. Wszystkie te monety są w atrakcyjnych cenach rzędu 50-100zł, może poza wyjątkiem Kazimierza Jagiellończyka wersje z KM/MK i TM/MT pod koroną i niektórymi z 13 odmian półgroszy Jagiełły

2) Grosze praskie. Monety choć nie polskie to piękne duże o ładnym stemplu. W obiegu w Polsce przez cały XIV wiek i praktycznie dominujące. Dostępne niemal na bieżąco na allegro. Nieco droższy jest grosz Wacława II około 200zł za nie najlepszy stan, po nawet 400zł za stan II, ale reszta cen groszy raczej zbliżona do 100zł może nieco powyżej dla ładniejszych odmian. Moneta ta jest dosyć dużą niemal jak współczesny 2zł GN czyli około 27mm. Z XIV wieku mamy tutaj monety Wacława II (król Polski w latach 1300-1305) , Jana I Luksemburskiego (tytułował się królem Polski), Karola IV oraz sporo później grosze Władysława Jagiellończyka syna naszego króla Kazimierza Jagiellończyka. Grosze zakończono wybijać w 1547r.

3) Szelągi i grosze Torunia, Elbląga i Gdańska. Od czasów przyłączenia do korony Ziem Prus Królewskich w 1454r. trzy miasta wybijały monety pod swoimi herbami. Po reformie monetarnej Zygmunta I Starego mennica toruńska stała się mennica stanową Prus wybijając piękne grosze z portretem króla. Dziś są w cenie 40-80zł na dodatek pokazują dwa oblicza władcy po zmianie w 1534r. portretu na monetach. W tym samym czasie Gdańsk wybija podobne grosze pod portretem króla i herbem miasta.

4) Grosze polskie od wielkiej reformy Zygmunta Starego w 1526r. w Polsce pojawiają się grosze, te krakowskie jeszcze bez portretu władcy, jednak później mamy już nieprzebrany ciąg monet groszowych koronnych, pruskich, miejskich, a wkrótce potem trojaków, a za Zygmunta Augusta nawet czworaków i dwojaków (jedynie za tego króla) , potem za Wazów też szóstaków i ortów (10 potem 18 groszy) aż po tę nieszczęsną złotówkę (30groszy) zwaną tymfem za Jana Kazimierza. Praktycznie większość tych monet od Wazów po Sobieskiego jest tania. Samych odmian 3 groszowych trojaków Wazy jest ponad 120. W królestwie mennic jest kilka oprócz tych znanych jak Kraków Toruń czy Gdańsk biją też Poznań, Malbork, Bydgoszcz, Ujazdów i inne. Szczególnie okazale prezentują się szóstaki i orty , monety duże o szczegółowym portrecie i ozdobnym rewersie. Dziś tanie. Przy okazji widać jak za Jana Kazimierza odwalano fuszerkę menniczą, dziś szóstaki i orty tego króla są z reguły w słabych stanach i widać iż srebra tam mizernie. Jednak to kawałek naszej historii.

Wymienione tematy to tylko fragment i kilka zaledwie pomysłów na własne kolekcji, takich tematów jest więcej. Moga być tez przecież kolekcje monet litewskich czy krzyżackich czy wreszcie monety z hołdowanych Prus Książęcych, które to Prusy narobią nam później wiele problemów. Jeśli ktoś ma jakieś propozycje proszę pisać w komentarzach za jakiś czas pewnie dopiszemy “aneks”

Na początek musimy sobie wyjaśnić kto jest numizmatykiem i co to jest ta numizmatyka. Pierwszą rzeczą o której należy pamiętać jest fakt, iż numizmatykiem nie jest zbieracz monet. Zbieranie monet to jest hobby i w żadnym wypadku go nie deprecjonujemy, jest to jednak tylko zbieractwo. Numizmatyka to coś więcej niż odhaczanie kolejnej pozycji w katalogu czy wypełnianie dziurek w klaserze. Ograniczenie się tylko do wypełniania roczników jest zwykłym zbieractwem. Często zbieractwo przeradza się w prawdziwą pasje i NIGDY nie należy drwić ze zbieraczy, ale wciągnąć ich w tą pasję jaką jest numizmatyka.

Przyszedł czas by wyprowadzić definicje numizmatyki i numizmatyka, gdyż to jest treść naszej strony. Dla własnych potrzeb wymyśliłem taką oto jednozdaniową definicje.

Numizmatyka jest nauką zajmującą się historią pieniądza (zasadniczo monetarnego).

Z powyższej definicji wyciągniemy dwa poważne wnioski:
a) numizmatyką czy numizmatami NIE SĄ monety kolekcjonerskie wydawane przez NBP, gdyż nie spełniają warunku bycia “pieniądzem”, nie służą do płacenia oraz nie posiadają żadnej historycznej wartości.
b) numizmatykiem NIE MUSI być osoba zbierająca monety. Jeden z najbardziej znanych numizmatyków prof Kiersnowski, nie posiadał żadnej monety, a pisze wiele ciekawych prac.

Numizmatyka ma wiele działów zainteresowań główne to:
a) metrologia “.. jest to nauka zajmująca się sposobami dokonywania pomiarów oraz zasadami interpretacji uzyskanych wyników.” W wypadku numizmatyki dotyczy to badań i analizy zmian w próbie kruszcowej czy zmian wymiarów monet na przestrzeni wieków, wraz z interpretacja takowych wyników.
Oczywiście metrologia ukazuje nam aspekt ekonomicznej siły kraju i pozwala na analizę ekonomiczną epoki. A co za tym idzie poznawanie historii ekonomicznej np siły nabywczej czy cen w dawnych czasach.
b)ikonografia “dziedzina badań historii sztuki, której zadaniem jest opis i interpretacja elementów treściowych i symbolicznych w dziełach sztuki.” Tutaj wielbiciele tej formy numizmatyki zajmują się interpretacją napisów i obrazów na monetach, oraz wyszukiwaniem i odnajdywaniem analogii w innych dziedzinach nauk historycznych.
c) sfragistyka - “jest jedną z nauk pomocniczych historii, zajmującą się badaniem pieczęci jako źródeł historycznych,”. Pieczęcie z dokumentów pisanych, często w pewnych formach trafiają na monety. Co czasami pomaga w analizie i datowaniu tych monet.
d) archeologia czyli badania znalezisk monetarnych jako całych zespołów monet. Gdy występują w nienaruszonej formie, możemy poznać wiele rzeczy, których nie powie nam pojedynczą moneta.
Udział poszczególnych nominałów w znalezisku, datowanie schowania skarbu, udział typów monet w znalezisku, Często takie duże grupowe znalezisko daje nam obraz rzadkości występowania typów w tamtych czasach, co z kolei pozwala na szacowanie wielkości emisji.

Z tego widać ,że wiele jest przedmiotów zainteresowania potencjalnego numizmatyka. Jeden pasjonuje się nieznanym symbolem inków na monecie z XIVw., wywołując przy tym poruszenie. Inny zaś emocjonuje się faktem iż moneta wbrew ordynacji jest VII 1/2 łutowa i ma 1,21g zamiast 1,7g. Dla innego ważna będzie odmienna postać majestatyczna króla, która na pieczęci pojawiła się później niż na monecie. Inny wreszcie będzie pasjonował się, iż w znalezisku są 2 grosze Kazimierza Wielkiego i 134 grosze praskie Jana I.

Największą grupę numizmatyków stanowią zbieracze monet. Fajnie jest gdy potrafią oni wokół monet roztoczyć we własnej głowie opowieść. Jeśli bierzesz w rękę monetę np. półgrosz Jagiełły i zamykając oczy widzisz most “pontonowy na Wiśle” cud techniki tamtych lat, którym przeprawiają się wojska polskie w drodze na Grunwald, a potem widzisz pagórek z naszym królem i potworny hałas zderzających się chorągwi polskich i krzyżackich, to jesteś na dobrym tropie. Jeśli do tego wiesz dlaczego 10 lat późniejszy półgroszek ma mniej srebra, jesteś bardzo dobry. A zapewniam nie ma nic milszego niż trzymać w ręku monetę i widzieć oczami monety jak dumny Albrecht książę pruski składa hołd naszemu królowi Zygmuntowi . Czasami wrażenia są jakby się przy tym było. Taki niewinny kawałek blaszki kwartnik Kazimierza Wielkiego który trzymasz w ręku przecież mógł być ledwie 650 lat temu w rękach niejednego dotkniętego wielka zarazą z połowy XIVw która w Europie wybiła 30% ludzi [brrr]. Jeśli kupując na allegro monetę, nawet taniego trojaczka Zygmunta III Wazy i jesteś zainteresowany by sięgnąć po literaturę i poznać historię tamtego czasu, jesteś WIELKI. Jeśli jednak kupiłeś odhaczywszy w katalogu kolejną pozycję…. cóż jesteś zwykłym zbieraczem.

Jeśli jesteś numizmatykiem musisz lubić historie. Jeśli to zrozumiałeś zapraszam do kolejnych działów.
Wkrótce napiszemy od czego zacząć zbieranie monet i jak bardzo jesteś z błędzie myśląc iż monety 600 letnie kosztują fortunę. Wcale tak nie jest. Monety Polski Królewskiej są tanie i nie rozumiem jak można wydać na lustrzankę z NBP w nakładzie 100tys, tyle co na 400 letniego orta Zygmunta III Wazy. Orta który widział w swoim życiu więcej niż jakakolwiek książka czy historyk.

Wystarczy orta zacisnąć w dłoni przymknąć oczy by posłuchać jego opowieści.

Dla ludzi stąpających twardo po ziemi którzy nie wierzą w magiczna moc monet :
[Wbrew pozorom wrażenie opowieści "monet" mają silne uzasadnienie psychologiczne, skupiając się na monecie jako punkcie "bramy czasu", nasz umysł o ile zna historie sam potrafi pociągnąć opowiadanie bez naszego wysiłku umysłowego sprawiając wrażenie "oglądania opowieści, a nie jej tworzenia"]