1492-1501 Monety Jana Olbrachta

W 1492r. Umiera król Kazimierz Jagiellończyk na tron wstepuje jego syn Jan Olbracht zwany też u Stronczyńskiego Janem Albertem. Początkowe lata do dalsza polityka podskarbiego Piotra Kurozwęckiego.

Co do denarów zasadniczo S.Kubiak w “Monety koronne z drugiej połowy XIVw” przypisuje Typ Kub III/2 czasom zarówno Kazimierza Jagiellończyka jak i Jana Olbrachta i właściwie jedynie te denary możemy przypisać Olbrachtowi. Denar ten charakteryzuje się kółkiem pod koroną.

Waga średnia: 0,35g Średnica: 10,7 do 14mm Próba: (0,112-0,197)




Foto z archiwum www.wcn.pl denar koronny, Aw: Orzeł, Rw: Korona, pod nią litera O

Co do grubszej monety to wybijane są jedynie półgroszki. Między 1492 a 1498r. podskarbim jest dalej Piotr Kurozwęcki i wybija półgroszki podobne do tych z czasów Kazimierza. Moneta ta wybijana w dużych ilościach podła i malutka ledwie 0,9g porównując do 1,5 gramowych półgroszy Jagiełły czy półgroszy Kazimierza Jagiellończyka za czasów Morsztyna (do roku 1479).

Waga średnia: 0,90g Średnica: 16,2-19,7mm Próba: (0,372-0,590)



Foto z archiwum www.wcn.pl półgrosz koronny 1492-1498, Aw: Orzeł i napis MONETA ALBERTI, Rw: Korona i napis REGIS POLONIE,

Po śmierci Piotra Kurozwęckiego w 1499r. wykryto znaczne nadużycia w mennicy i na posiedzeniu sejmu w 1501r. zapadła decyzja konfiskaty majątku rodzinny Kurozwęckich. Piecze nad mennicą objął podskarbi nadworny Jakub Szydłowiecki. Prawdopodobnie pełnił te funkcje niejako w zastępstwie do czasu mianowania go formalnie podskarbim koronnym, nastąpiło to jednak dopiero na 3 miesiące przed śmiercią Olbrachta 20.03.1501r. a Olbracht umiera 17.06.1501r.. Stąd na monetach nie ma herbu Odrowąż podskarbiego gdyż zwyczajnie nie przygotowano stempli. Na czas zastępczej władzy nad mennica Szydłowiecki umieszcza nazwijmy to kolokwialnie “zastępcze kółko”.

W literaturze często mówi się o poprawie stopy menniczej i średnicy półgroszy. Jednak S.Kubiak w przytoczonej już pracy zauważa, iż takie zdarzenie miało jedynie miejsce w pierwszych miesiącach bicia (jako cechę “lepszych półgroszy” wymienia krzyżyki w polach korony połączone z z obramowaniem korony) potem półgroszki już dorównywały tym z czasów Kurozwęckiego. Bez wątpienia jednak, jakość stempli i jakość produkcji znacząco się podniosła. Widać to na pierwszy rzut oka patrząc na monety z “o”, są czytelniejsze, ładniej wymodelowane, a litery choć wciąż gotyckie łatwiejsze do przeczytania.
S.Kubiak podaje następujące dane średnie dla odmiany z “o” wg Kubiak Typ II.

Waga średnia: 0,89g Średnica: 17,9-20,5mm Próba: (0,372-0,692)

Jeden z naszych czytelników pan Witold Borowski przysłał nam informacje o istnieniu ciekawego wariantu monet z “kółkiem”. Mianowicie chodzi tu o półgrosze “przejściowe” gdzie widać styl “piorunków” ale z z oznaczeniem “o”. Widać tutaj mała koronę i innego orła niż na następnych egzemplarzach.

Proszę popatrzeć przy okazji na dane tego egzemplarza:

Waga : 0,8098g Średnica: 18,5mm



Foto ze zbiorów prywatnych. półgrosz koronny 1499-1501,
Aw: Orzeł i napis MONETA I ALBERTI, Rw: Korona i napis w otoku REGIS - O - POLONIE, mała korona,

Poniżej zamieszczamy zdjęcie odmiany wersji “o” nieco chyba popularniejszej. Ewidentnie widać innego orła i koronę. Wydaje się iż te powstały już po poprawieniu rysunku i zapewne stopy menniczej.
S.Kubiak nie odnotowuje odmian Typu II półgroszy Olbrachta, ale zarówna dane metrologiczne jak i różnice w wyglądzie wydają się wskazywać iż w istocie są to dwa różne typy półgroszy.
W literaturze pisanej nie znaleźliśmy żadnej próby zmierzenia się z tematem odmian półgroszy w wersji z kółkiem pod koroną.

Waga : 1,0815g Średnica: 19,0mm



Foto ze zbiorów prywatnych. półgrosz koronny 1499-1501,
Aw: Orzeł i napis MONETA I ALBERTI, Rw: Korona i napis w otoku REGIS - O - POLONIE, duża korona,